mga ninunong bayani…

Ayaw kong walaan ng halaga

ang inyong kabayanihan

Hindi ko malilimutan, 

buhay ninyong inialay

Mithiin, pangarap, pawis, dugo –

            Inyong iniukol, ibinigay

Sa ating tinubuang lupang 

inyong inibig na tunay.

Pagkabusabos at pagkaalipin 

ang inyong nalasap

Dusa’t hapis, madlang sakit,

mga pagpapahirap;

Banwa’y pinalaya

sa kamay ng mga dayuhang

Mapanlupig, mapang-api,

palamara, tampalasan!

Sanhi sa inyo

ang aming tinatamasang

Kay tamis na kalayaan

 sa kasalukuyan

Na kay ilap sa inyo,

hindi niyo man lang naranasan

Noong kayo ay kubkob

 ng karimlan ng kaalipnan.

Ngunit, ngayon, o,

            kami’y inyong patawarin!

Kung kami’y inyong makita,

kayo’y maninimdim

Naghahari ang kasamaan,

pagdarahop, pagtataksil

Kayo’y magigitla,

“Ano’ng nangyari sa bayang

aming iniligtas sa pagkasiil?”

Mga ninunong bayani,

pakiusap, inyong tanglawan

Ang aming nakalilimot

na mga puso at isipan

Multuhin ninyo kami,

inyong ipagunita

Na kayo’y namatay

sa aming ikalalaya!

————————————————————

Nahuli ako. Pahabol lang ito para sa Araw ng Kalayaan…Nagkaroon kasi ng suliranin ang pc kahapon…

sa mga mata ng isang dayuhan… (ikalawang bahagi)

(Para sa Unang Bahagi, pakiklik lamang ito)

Mula sa Chapter 14, “Child of All Nations,” pp.  263-266, 273-276:

[Usapan nina Minke at Ter Haar, sa isang barko. Doon sila unang nagtagpo at naging magkakilala. Si Ter Haar ay isang journalist, naging subeditor ng isang pahayagan. Siya’y Olandes, ngunit isang radikal, aktibista, liberal, salungat sa sistema, sa pamamalakad ng kanyang pamahalaan sa Indies/Indonesia. Isinasalaysay rito ni Ter Haar ang mga pangyayari sa Pilipinas noon – ang pagrerebelde ng mga Pilipino, ang pagpapatalsik nila sa mga Espanyol, ang mga kaganapan noong Himagsikan ng 1896. Siya’y namangha sa nagawang ito ng mga Pilipino – nayanig daw ang Europa!]

Ter Haar: Do you know anything about the Indies’ close neighbor, the Philippines?

Minke: A little. They rebelled against the Spanish colonization, then against America. [natutuhan niya kay Khouw Ah Soe]….

Ter Haar: News from the Philippines is very scarce. It seems the [Dutch] government feels it has to restrict such reports. The government is afraid that if the Indies Natives find out a lot about what’s happening, about how far the Filipino Natives have progressed under Spanish rule, they would be ashamed…

Many Filipinos are educated, really educated. Already some are graduates. And the Indies Natives? Just a handful sit on the benches of universities in Holland. There is still not one graduate in all of the Indies. Public schools are not even three-quarters of a century old. In the Philippines, they have been going for almost three hundred years (tapos may UST, Colegio de San Juan de Letran pa tayo – mga unibersidad. Walang ganito noon sa Indies/Indonesia). In the Indies, ninety-nine percent of Natives are illiterate. In the Philippines, it is ten percent less than that.

Minke: (Napag-isip-isip siya. Such progress. The Filipino natives were closer to European science and learning, closer to understanding the power that rested with the European peoples, to knowing how to use that power, and so they rebelled… The government of the Netherlands Indies was worried that the educated Natives of the Indies would find out that the Filipino rebellion against the Spanish was led by educated Filipinos and was no mere peasant disturbance like that in Tulangan. Ang Tulangan ay isang maliit na bayan doon sa Indonesia – nagkaroon ng pag-aaklas ang mga pesante sa pamumuno ng nagngangalang Trunodongso na nakilala at nakaibigan ni Minke. Pero, maliit na rebelyon lang ito, kaya hindi matagumpay. Humanga at nainggit si Minke sa malawakang pagrerebelde na nagawa ng mga Pilipino – ang Rebolusyon ng 1896.)

Ter Haar: Before the rebellion itself took place, the port workers in the Philippines harbors refused to work… The Filipinos have already carried out strikes… But their rebellion is even more interesting (tinutukoy niya ang Rebolusyon ng 1896 ng Katipunan); it rocked all of Europe, including Holland/Netherlands, Mr. Minke. They’re all busy studying why it happened so they can make sure nothing similar occurs in their own colonies. A friend of mine knew one of the Native leaders there, someone called Dr. Jose Rizal. My friend met him in Prague. Rizal was a poet, very brilliant, and a fiery lover also. The Spanish caught him in the end. A great pity – someone as outstanding as that… Of course, there can be no doubt about his fate: The death sentence ended his life story. Someone as cultivated as that, writing poems in Spanish, just as you write in Dutch. A doctor, Mr. Minke, and you too intend to become a doctor. Perhaps that is no coincidence.

Minke: Somebody educated, a doctor, a poet… rebelling…

Ter Haar: Maybe the Dutch are cleverer than the Spanish. There has never been any rebellion by educated Natives against the Dutch here. Here, the educated Natives always follow the Dutch. The Indies is not the Philippines, Holland isn’t Spain.

Minke: And he was sentenced to death?

Ter Haar: That’s right. The Spanish military are famed for their viciousness.

Minke: (An educated person had rebelled against his own teachers – indeed there had never been anything like that in the Indies…)

Ter Haar: And then even when isolated from his comrades, Jose Rizal did not stand alone. So many, so very many people loved him, because with all his knowledge and learning, he loved his own people so much. Many prominent people, clever people in Europe pleaded with the Spanish government to pardon that brilliant educated Filipino.

Minke: What did he want to achieve with this rebellion?

Ter Haar: You don’t know? He wanted his people not to be ruled by the Spanish. He wanted them to rule themselves. A pity – that inexperienced people in the end became the victims of an alliance between Spain and America.

Minke: I don’t really understand, Mr. Ter Haar. How could they rule themselves? You mean the educated Natives would replace the Spanish and the Americans to govern their own people?

Ter Haar: Of course, that’s what they wanted. National independence.

Minke: (Nagtaka si Minke. Nag-isip-isip siya. Hindi niya ma-imagine – dahil nga sa nabuhay siya sa panahon ng kolonyalismo, sa lipunang kolonisado, at kinasusuklaman niya ang mga atrasado at makalumang practices/traditions/pamamahala ng kanyang mga ninuno — kung paano pag wala na ang mga Europeo –– paano pamamahalaan ang isang bansa? I conjured up in my imagination the kings and bupatis of Java, mad with their lust for power, making people bow down and crawl before them, give obeisance to them, do their pleasure. And no guarantee that they would be better educated than those they ordered about. Even to imagine the Filipinos governing without white people was beyond me. And here, on my own earth to think of such a thing! To make any sense of it all was impossible. Without the power of the whites, the kings of Java would soon be mobilizing every single inhabitant in the effort to annihilate each other, each trying to emerge the sole triumphant ruler. Wasn’t that our history for centuries?)

Ter Haar: What’s the matter?

Minke: And what would happen if the Native kings held power again? Imagine how the educated groups would suffer, Mr. Ter Haar.

Ter Haar: No. The Filipinos intend to govern along American and French lines: a republic – that is, if they won. In such a great awakening as that, there were of course many leaders whose thinking was European, and a modern organization also. Not like the peasants of Tulangan. There was an organization that was the engine of opposition (ang organisasyong ito ay ang KKK, gayundin ay ang Propaganda movement sa Europa).

Minke: A modern organization? (Hindi ito alam ni Minke. Tunay na mas naunang namulat ang mga Pilipino sa mga modernong bagay, unang natuto mula sa Europa, at unang nagbangon, kaysa mga Indones.)

Ter Haar: So you are not familiar with the idea of a modern organization? (He shook his head.)

Minke: (Perhaps he was pitying me, a graduate who didn’t know about modern organizations!… But truly, I didn’t understand. I stayed silent, no more questions; shame and embarrassment enveloped me now.)

Ter Haar: In the end, the more European science and learning Natives obtain, whatever their race or nation, the more it is certain they will follow in the footsteps of the Filipino Natives, trying to free themselves from European rule. The Filipino natives wanted to stand up themselves as a free nation, as Japan does now, acknowledged by all the civilized nations of the world.

[Pagkatapos nilang mag-usap, bumalik si Minke sa kanyang cabin. Nakahimbing siya. Pagkagising, naisipan niyang isulat ang diskurso sa kanya ni Ter Haar. Habang nagsusulat, mayamaya’y may dumating na isang utusan ni Ter Haar. May ipinabigay sa kanyang 2 magasin. Isa rito ay isang German magazine. Brinowse niya ito. May isang artikulong nakatawag sa kanyang pansin – artikulo tungkol sa Pilipinas. Narito ang kanyang mga nabasa na kanyang pinagmuni-munihan, at kanyang itinala o isinulat:]

          The educated Natives of the Philippines put their hopes in the Spanish liberals back in Spain, just as I had put my hopes in the Pure Dutch liberals back in the Netherlands. Yes, in Europe, the land where the peak of human achievement and brilliance was stored as in a museum. And the Natives had beautiful dreams: One day the Spanish would, in their generosity, make them members of the parliament in Spain and give them the full civil rights of subjects of Spain, and they would be able to feel they could do some good for their own people in their own land.

          One thing I learned, a basic piece of knowledge: that a small group with this dream tried to bring it to reality, inviting others to dream the same way. They set up a newspaper. A newspaper! Filipino Natives publishing their own newspaper! (La Solidaridad. Propaganda Movement. Gulat na gulat si Minke. Doon kasi sa Indies/Indonesia, pag-aari ng mga Olandes ang lahat ng pahayagan. Walang diyaryo ang mga katutubong Indones na titindig at magtatanggol sa kanilang mga karapatan.) And the educated Native Dr. Jose Rizal was one of its leading figures.

          I had never seen a picture of him. But I imagined him as someone tall and slim, with big side-whiskers, mustache, and heavy eyebrows. But that’s not so important. What was important was that the authorities in Spain cursed him and took action against him (Naman! Talagang nayanig ng ‘indiong’ ito, si Rizal, silang mga Espanyol! At maging ang iba pa nating mga propagandista, tulad nina Plaridel at Lopez-Jaena sa kanilang mga sulatin.). And I was forced to think about how things were in the Indies. There had never been anything like that Filipino group here. Never. And the indications were that there never would be. Poor Trunodongso; with machete and hoe he wanted to fight them,while even Rizal had been trampled so easily.

Still fortified by his hope in Spanish charity, he carried on with his attempts to make his dream a reality: He founded the Filipino League (o La Liga Filipina). But the Philippine colonial government continued their attacks upon him.

I know these notes won’t be of much interest to anyone, but I have no choice but to include them. Why? Because these thoughts are so much a real part of my environment, the world I inhabited. Ah, knowledge: Trunodongso would never know that there is a nearby country called the Philippines. And knowledge, the result of my reading this article, made the Philippines a part of my own world, even only as an idea…

And Rizal still dreamed of the honor and nobility of Europe. But European power was a monster that became hungrier and hungrier the more it gobbled up…

But other groups of educated Filipino Natives had long lost their faith in Spanish colonial power (ang sukdulan ay ang KKK – ang pinakamalawak at pambansang kilusan laban sa mga Espanyol). They took up arms and rebelled…

The Filipino revolution broke out. The goal was to run the Spanish out of the Philippines. In my soul’s eyes I could see the educated Filipino Natives rising up, leading their fellow countrymen in attacks against the Spanish garrisons… Even in my fantasizing I could not imagine it. They weren’t led by individuals, but by a spirit of resistance, represented by that organization of theirs (ang Katipunan nga). Represented too in its top leadership: Andres Bonifacio (Naks! Kilala rin niya si Gat Andres Bonifacio!). Seven years ago. Poor Trunodongso – he knew nothing of such leadership. Poor Minke – I had only found out a few hours ago (sa pakikipag-usap niya kay Ter Haar at sa artikulo). Tens of thousands of Native Filipinos mobilized the whole people into resistance. And they did resist, they did fight back. The whole land seethed with rebellion, marching out of the houses to take part in the fighting, to live or to die. The Spanish in the Philippines were pressed hard and then pressed even harder. And the Filipino Natives chose their first president: Emilio Aguinaldo. In 1897! The first republic in Asia.

And they built their own government on the French model! No wonder Khouw Ah Soe (ang Tsino sa part 1 ng post na ito) was so excited about the Philippines! (Imagine, isang Tsino, manghang-mangha sa Pilipinas. Ngayon, nilalait-lait na lang tayo ng isang Chip Tsao!)…

[Subalit, datapwat, ngunit…] The Filipino revolution was thrown into turmoil by traitors who loved money more than freedom for their country and their people (another piece of basic knowledge for me). The rebels, in their defeat, accepted the hand of friendship from America. The warships of America sailed to the Philippines and surrounded the Spanish armada. On land, the Filipinos worked together with the American marines…

… The Filipinos, still inexperienced in these things (akala nila, mapagkakatiwalaan ang Amerika. Tsk, tsk), were finally deceived by the Americans. In the battle of 13 August 1898 – a show battle between Spain and America – Spain was defeated, America won. The Filipino patriots were the real losers; they were freed from the Spanish, but fell into the hands of the United States, which became their new master.

— Sa mga bahaging ito ng aklat ni Pramoedya Ananta Toer, mga parteng tungkol sa Pilipinas, ako ay tunay na nagulat, namangha, humanga sa aking bayan. Ganoon pala kadakila ang papel na ginampanan ng Pilipinas noon – imagine, nayanig natin ang Europa at naging modelo tayo ng ating mga kapwa Asyano! Ewan, hindi yata ito naituro sa amin sa hayskul (o absent lang ako or hindi nakikinig?). Sa napakapapangit na bagay na bumabalot sa aking banwa sa ngayon, sa masamang atityud at nadirimlang mga damdamin ng mga kababayan ko, hindi ko akalaing may ganito pala tayo kagandang kasaysayan. Alalahanin natin ang ating nakaraan – kay giting, kay dakila.

Subalit, doon sa huling dalawang talata na sinipi ko kay G. Pram – may negatibo ring bagay tungkol sa Pilipinas. Totoo ito – ang hinggil sa mga ‘taksil sa bayan.’ Sina Bonifacio at Aguinaldo na lang – may away pulitikal na namagitan sa kanila. May mga pag-aaral ang mga historyador natin, na dapat ay si Bonifacio ang ating unang pangulo. Namatay ang Supremo ng Katipunan sa kamay ng kanyang mga kababayan mismo. Ang dahilan – away sa pulitika nila ni Aguinaldo. Tsk, tsk. Kitams, sa unang presidente pa lang, may mga pangit nang nangyari. Paano pa sa mga sumunod? Hayzzz.

Iyon lamang po. Nais ko lang ipabatid na hindi ganoon kasumpa-sumpa ang bansang Pilipinas. Minsan, sa ating kasaysayan, tayo ay hinangaan at kinilala rin naman ng daigdig. Bahala na tayo kung paano natin mauulit iyon.

sa mga mata ng isang dayuhan (unang bahagi)…

Hindi lingid sa atin ang mga kamakailang sunud-sunod na naglabasang pagyurak ng mga dayuhan sa lahing Pilipino. Paglait sa ating mga mediko, Pinay bilang katulong, nation of servants, mail-order bride…

Datapwat, narito, ipantatapat ko sa kanila – ilang magagandang bagay tungkol sa Pilipinas, mula sa isang aklat ni Pramoedya Ananta Toer ng Indonesia. Ang libro, ang “Anak Semua Bangsa,”* ay ang ikalawa sa kanyang Buru Quartet, 4 na bolyum na nobela. Itong Buru Quartet ay parang Noli at Fili natin. Tungkol ito sa kasaysayan ng Indonesia – kasaysayan sa ilalim ng kolonyalismo. Kung tayo, napasailalim ng mga Español (na, later, ng mga Amerikano at Hapones naman), sila, sa Olandes o Dutch. Mga late 19th at early 20th centuries ang saklaw na panahon ng mga akda niyang ito.**

Si G. Pram (1925-2006) ay isang mahusay at dakilang manunulat. Ayon kay Thelma Kintanar,*** noong kalagitnaan ng dekada ’80, ninomina siya para sa Nobel Prize for Literature at umabot sa short list ng mga pinili para sa award. Ito raw ay napakalaki nang karangalan sapagkat wala pang taga-Timog Silangang Asya na nagawaran ng prestihiyosong award na iyon.

Kung paanong ang Noli at Fili ni Rizal ay sinalamin ang sitwasyon ng ating bansa noon, ang Buru Quartet ay hango rin sa tunay na buhay, sa tunay na lipunan, napakahistorikal. Si G. Pram ay hindi lang writer, siya ay researcher din, nagtatala, nagdodokumento. Kaya naman, ang mga nabasa ko sa kanyang nobela – hindi piksyon ang mga iyon, totoo sila, talagang nakaayon sa kasaysayan.

Iyong unang dalawang bolyum pa lang ng Buru Quartet ang aking nabasa, ang Filipino translation ng “Bumi Manusia” (Daigdig ng Tao) at English ng “Anak Semua Bangsa” (Child of All Nations). Sa pasukan, sana’y magkaroon ng panahon, susubukan kong basahin yung 2 huling bolyum – hiramin ko sa library. Maganda kasi, e. Talagang magaling na writer si G. Pram. Ang kanyang mga nobela ang highlight, ang pinakatampok na pinag-aralan namin sa isang sabjek ko last sem. Salamat sa sabjek na iyon, marami talaga akong natutuhan.

Heto na po, halaw mula sa “Child of All Nations,” salin sa English mula sa Bahasa Indonesia ni Max Layne. Dinialogue form ko ang usapan nina Minke at Khouw Ah Soe (mga tauhan sa nobela) – yung usapan nila tungkol sa Pilipinas.

[Si Minke ay Javanese, 18-year-old na binata, edukado at maykaya, na siyang bida sa nobela. Si Khouw Ah Soe naman ay isang Chinese, 20-year-old, kabataang aktibista na sa pagnanais na mamulat at magpalaganap ng mga ideolohiya ay nangibang-bansa, at napadpad sa Indies (ang tawag sa Indonesia nang mga panahong iyon – Dutch East Indies). Isipin niyo na lang, si Minke ay parang si Ibarra, at si Khouw Ah Soe ay si Elias. Tinuturuan, iminumulat ni Khouw si Minke sa mga tunay na pangyayari sa lipunan, sa mundo, isa na rito ang tungkol sa Pilipinas:]

Mula sa Chapter 4 ng Child of All Nations, pp. 88-89:

Khouw: You no doubt know what happened in the Philippines.

Minke: (His words came at me like an accusation. The Philippines was for me no more than a place on the map, a geographical location. The Philippines is not far from my own country but I knew almost nothing about it.) A pity, but no.

Khouw: (He laughed and his narrow eyes disappeared completely from his face. His sparse pointed teeth emerged to represent his absent eyes.) They studied well from the Spanish, from Europe, even before the Japanese. Even before the Chinese. It is a pity they were a colonized people, unlike Japan. The Filipinos could not develop because they were colonized. The Japanese have developed – developed too well. The Filipinos were good pupils of the Spanish. And the Spanish were bad teachers, rotten and corrupting. But the Filipinos didn’t just accept their teachings uncritically. The Filipinos are also great teachers for other conquered peoples of Asia. They were the founders of the first Asian republic. And it collapsed. A great historical experiment.….. So, you don’t know anything about the Philippines?

Minke: Unfortunately, no. I only know there was a war between the Spanish and the Americans there.

Khouw: (He laughed.)

Minke: What’s the matter?

Khouw: The Spaniards and the Americans – their war – it was all an act (ito yung Mock Battle sa Maynila na ’sumiklab’ noong Agosto 13, 1898). There was no conflict between them; it was all to do with letting the Spaniards sell the Filipino people to the United States without having to lose face before the eyes of the world.

Minke: How do you know all this?

Khouw: How? Wasn’t all this reported in the newspapers?

Minke: I’ve never come across any such reports……

Khouw: The Philippines cannot be forgotten, can they? Even if they were deceived by Spain and America? It is inevitable that other conquered peoples will follow in their footsteps. Yes, even in the Indies. If not now, then later, when people know how to handle their teachers (o ‘colonial masters’).

BUTI PA SI PRAM! Isang dayuhan, pero napakamaalam sa ating kasaysayan! BUTI PA SIYA! Alam niya ang kadakilaan nating mga Pilipino! Habang tayo, isinusumpa natin ang sarili nating bayan, ang ating mga sarili!!!

Sa usapan sa itaas, ating nakita sa katauhan nina Minke at Khouw ang pagkilala sa ating mga Pilipino ng Indonesia at China. Na-inspire sila ng ating lahi, naging modelo nila tayo. At saka, nakita niyo naman, naihanay tayo sa China at Japan? Naks naman! Mas nauna pa pala tayong mamulat tungkol sa Europa, sa mundo, kaysa mga Chinese at Japanese?! Totoo ito, kung titingnan mo sa kasaysayan… Pero ngayon, nakakalungkot, ang layo ng agwat natin sa kanila, nahuhuli tayo. Ang saklap. Tama rin talaga ang sinabi ni Khouw – “It is a pity they were a colonized people.” Pahirap talaga, demonyo, bangungot ang kolonyalismo. Matindi, malalim ang sugat na iniiwan, napakahirap mahilom, hindi mapagaling-galing.

May karugtong pa ito, may ikalawang bahagi pa. Si Ter Haar naman ang magpapaliwanag ng tungkol sa Pilipinas kay Minke. Isa siyang Dutch journalist, liberal, aktibista, radikal.

-   Itutuloy…  -  (Pakiklik ito para sa Ikalawang Bahagi)

Notes:

* “Anak Semua Bangsa” – “Anak ng mga Bansa” – hehe, panisinin niyo, hindi nagkakalayo ang wika natin sa wika nila. Magkakapamilya kasi ang mga wika natin sa Pilipinas at ang mga wika roon sa kapitbahay na Indonesia.

** Nang mga panahong ito, grabe, namangha ako, naging kilala, tanyag pala ang Pilipinas sa mundo. Hindi ako malay tungkol dito noong hayskul. Dito lang talaga ako sa kolehiyo natutuwa at malalim na natututo hinggil sa kasaysayan ng aking bayan. Tsk, tsk. Hay, maraming pagkukulang ang basic education. Hirap na hirap ang mga propesor sa tersyaryo na punan ito. Mga guro, huwag nating sayangin ang 10 taon ng buhay ng ating mga mag-aaral! Turuan natin sila, imulat!

*** Isinalin niya sa Filipino ang “Bumi Manusia,” na naging “Daigdig ng Tao,” unang bolyum ng Buru Quartet.

luha para sa bayan…

Nakowh, sabi ko sa aking nakaraang post, ako’y mapagtimpi. Marunong magpigil ng emosyon. Totoo ito. Subalit… Kagabi, ako’y nagulat. Ewan, pero bigla ko na lang nailabas ang lahat ng mga kinikimkim ko sa aking dibdib. Matagal-tagal din akong hindi nakaiyak nang ganoon kasidhi. AS IN. Grabeh. Sobra-sobrang pag-iyak. Matindi talaga ang mga hibik ko – yung halos hindi na ako makahinga dahil sa dami ng naipong sipon sa aking ilong. Ako’y nahirapan sa paglabas ng sipon, plema – dahil sa SOBRAANG iyak ko talaga.

At ano naman ang iniiyakan ko? Hindi pamilya… Hindi rin acads… At lalo namang hindi love life (gasgas na ‘to, cliche na, lagi naman ‘tong iniiyakan, e). Kundi, (tunay po, walang biro) ANG BANSANG PILIPINAS.

Isipin niyo na kung anuman ang gusto ninyong isipin. Sabihin niyo nang OA ako, para akong tanga, hibang ba ako, sira ang ulo ko. Datapwat, totoo, seryoso – ako ay umiyak para sa bansang Pilipinas. Nakailang tissue paper ako na basang-basa sa luha at sipon, at ilang beses akong nagpabalik-balik sa banyo’t pilit na inilabas ang plemang humarang at nagpahirap sa aking paghinga.

Kagabi, pagkalatag ko ng aking mga kartong higaan, bago matulog ay napaupo ako. Ako’y napag-isip-isip tungkol sa aking bayang ito. Hindi ko alam, basta’t bigla na lang nilaman ng aking diwa ang lahat ng mga pangyayari dito sa ating banwa. Ang mga masasamang balita, opinyon, komentaryo sa telebisyon, radyo, pahayagan; ang mga web sayt/blog na nababasa kong panay negatibo ang mga pananaw sa ating lipunan; ang away, pagtatalo, lamangan, siraan, batuhan, bangayan, pagsasakitan ng mga kababayan ko; ang pandaraya, pagnanakaw, pagmamalupit, ang mga kasamaan ng mga Pilipino mula sa pinakamataas hanggang sa pinakamaliit na tao – lahat iyon, dinurog ang aking puso’t pinaagos ang luha sa aking mga mata at ang sipon sa aking ilong.

Ambot, pero bigla na lamang akong napaluha talaga tungkol sa mga nangyayari sa ating bayan. Ang mga kasama ko sa bahay na nagpatahan, nag-alo sa akin ay nagtaka nga sa aking iniiyakan. Akala nila kung ano na ang nangyari sa akin. Huwag ko naman daw masyadong problemahin ang Pilipinas.

Hinuhubog kasi ako ng pamantasang aking kinabibilangan na maging mulat, malay, mapanuri, at kritikal sa mga isyung panlipunan. Ngunit, masyado na yata akong nasasalimuotan. Ako’y nanghihinawa. Puro na lamang pagdurusa, sakit, pagdaralita, mga paghihirap ang aking nakikita. Hindi ko na mabata, masisiraan ako ng bait sa kaiisip (isip nang isip pero wala namang magawa, wala namang nangyayari! Mula pa man noon hanggang ngayon – wala nang magandang nagaganap sa Pilipinas!) sa mga negatibong puwersa sa aking paligid.

Kung kaya’t balak kong tigilan na ang mga pamumuna. Huwag masyadong isipin ang mga kabulukan ng aking bayan. Hahanapin ko naman ang mga kagandahan nito. (Pero, siyempre, hindi ko naman ‘lubusan’, ‘ganap’ na tatalikdan, kalilimutan ang mga masasakit na isyung panlipunan – sapagkat hindi sila maaaring takasan, pananagutan ko sila, at ako’y laging apektado nila. Hindi ko lang sila masyadong didibdibin… relaks lang…hinay-hinay…)

Sabihin niyo nang idealista ako. Mapangarapin. Nananaginip. Pero ayokong mabuhay sa bangungot! Mahirap ang ganuon. Hindi ko makaya ang labis na hapding dulot niyon sa aking damdamin. Halos hindi na nga ako makahinga sa mga sama ng loob ko, e…

Sinasabi ninyong wala nang pag-asa ang Pilipinas? Ang mahigit sa pitong libong pulong sa sikat ng Haring Araw sa silangan ay nag-aanyong mga kay gagandang perlas sa pinakamalawak na karagatan? Ayaw ko, ayaw kong paniwalaan iyan, ni isipin ay ayaw kong isipin. Ayaw kong biguin ang mga mithiin at pangarap ng aking mga dakilang ninunong magiting na nagtanggol at nag-alay ng buhay sa kanilang pinakaiibig na bayan.

      “Mamamatay akong hindi nakikita ang ningning ng bukang-liwayway sa aking Bayan! Kayong makakakita, salubungin ninyo siya, at huwag kalilimutan ang mga nabulid sa dilim ng gabi.”  - Elias, Noli Me Tangere

Ayaw kong limutin at walaing-saysay ang kanilang malulupit na pinagdaanan at ang kanilang di-mapapantayang mga pagsusumakit sa lupa nating tinubuan.

Sa mga susunod kong post, aking sisikaping maglagay ng mga magagandang bagay tungkol sa Pilipinas (na siyempre ay gagawin ko rin sa tunay na buhay. Mag-isip, magpalaganap ng kagandahan ng bayan). Iiwas-iwasan ko naman ang mga paninira. Ilalahad ko ang mga kariktan. Baka sakaling makonsensiya ang mga kababayan ko sa mga pinaggagagawa nilang kasalanan dito sa aking nililiyag na bayan.

Subalit, siyempre, mahirap iyon. Iyong mapagbago ang isipan, damdamin, gawi at kilos ng iyong mga kapwa Pilipino. Sino ba naman ako? Ako lamang si xdalisayx… Hay, bayan ko, tanggapin mo ang aking mga tisyu. Iyang mga luha at sipon ko lamang ang aking maiaalay sa iyo.

Ahuhuhu. Huwag niyo sanang akalaing ako’y isang baliw. Matino pa ako. Kung anu-ano lang talaga ang aking mga naiisip. Nakakainis…

Pis pa rin tayo!  

pagtitimpi…

Mapagtimpi akong tao. Matiisin. Marunong at sanay magpigil ng nararamdaman. Kaya wala akong gaanong suliranin, dahil hindi ako mapusok at hindi basta-basta napapasubo sa kung anuman.

Nakakabuti ito. Ngunit, tulad ng kasabihan o aral, ang anumang bagay/gawain, kahit mabuti pa, kapag naging labis ay masama. 

… Ummm……….

Naiinis ako sa sarili ko. Masyado kong tinitimpi, kinikimkim ang aking mga emosyon. Ayaw kong ilabas. Kahit masaya ako, hirap akong ngumiti. Kapag masama ang loob ko, ayaw kong umiyak. Kahit tuwang-tuwa na ako, ayaw kong humalakhak. Kung ako’y nahihirapan, ayaw kong magpatulong, aking sinasarili. At, kapag ako’y sumisinta, aking inililihim.

Siguro, nahihiya lang ako. O, dapat na sabihing… DUWAG! Takot kang ilabas ang tunay mong sarili. Takot kang ipakita kung sino ka! Dahil kinakabahan kang walang tatanggap sa iyo. Nangangamba kang ikaw ay masasaktan! Takot! Duwag!

Masaya ka ba sa nangyayari sa buhay mo? Lagi kang nagkukubli, laging nagkukunwari? Ayaw mong ipakita ang iyong totoong sarili? Aaaaahh! Hindi. Hindeee! Hindi ako masaya. Ako’y nasasaktan!

Ummm, wala lang. Nagdadrama lang. Emo-emohan. Ganito kasi talaga ako. Nagpipigil ng emosyon. At takot ilabas ang tunay na sarili. Isa akong duwag.

Pasensya na. Pis!

mabait tayo sa dayuhan…

Naalala ko na naman. Kwento ulet ng isang prof ko. Enjoy na enjoy talaga ako sa mga nakakapukaw na kwento ng mga nagiging titser ko. Tumatatak talaga sa aking isip… Ehehehe. Sana, pag naging titser na ako, mapukaw ko rin ang mga magiging estudyante ko. Wish ko lang. Haha.

Heto na – tungkol naman sa pagiging ‘mabait’ nating mga Pilipino sa mga dayuhan…

Nasa airport daw si prof noon. Hindi ko na matandaan kung pauwi siya sa probinsya nila o pabalik na rito sa Maynila. Basta, nasa pila siya. Tapos biglang may dayuhang pumunta roon sa unahan. Pinapasok nung gwardya yung banyaga. Nagtaka siya. At nainis. Nilapitan niya yung guard. “Bakit naman ho ganyan? Porket dayuhan yun ay pinapasok niyo na? Hayan, o, may pila?! Nakapila kami rito tapos iyon, basta-basta niyo lang pinapasok?! Hala, pabalikin ninyo iyon at papilahin.” At pinabalik nga nila yung foreigner at pinapila.

Tsk tsk. Sabi niya – iyan ang problema sa ating mga Pilipino. Mabait tayo pagdating sa mga dayuhan. Nangangatog ang ating tuhod kapag kaharap natin ang mga banyaga, habang ang lupit naman natin sa ating mga kapwa Pilipino. Ang ating gobyerno, tuta ng dayuhan. Ang batas natin, walang bisa kapag banyaga ang nasasakdal. Si Daniel Smith na nga lang – saan ka ba naman nakakita ng bansang ang nahatulang dayuhan ay nasa pangangalaga ng embassy nito? Ang US embassy, maituturing itong foreign territory – nahatulan si Daniel Smith, dapat ay nasa poder natin siya (Ewan ko na lang kung ano ang gawin sa kanya ng mga nasa Muntinlupa pag nagkataon. Pero, ayun, wala na, pinalaya na siya. At nakita nyo pa ang piktyur niya ‘before & after’. Tumaba siya nung pinalaya! Inaalagaan ba naman sa kanyang embassy, e. Sarap ng buhay ng lokong ito gayong convicted siya at dapat na naparusahan.). Habang ang mga kababayan natin na nasa ibang bansa, nirereyp, inaabuso, pinatay or bibitayin na – hindi natin maipagtanggol-tanggol.

Sino ang magmamalasakit sa atin kundi ang atin ding mga sarili? Concerned ba ang mga dayuhan sa atin? Hindeee! Nosi ba tayo sa kanila? Sino ba tayo? Kilalanin, igalang at mahalin muna natin ang ating sarili at tiyak na kikilalanin, igagalang at mamahalin din tayo ng iba. Mga epal tayo, e, papampam tayo sa kanila; pinapansin ba nila tayo?

Tingnan nyo na lang ang Japan at China. Naisip ko lang. Mukhang ang isang Kanluranin, kapag tinanong mo sila ng tungkol sa Asya, tungkol sa Silangan – ang agad nilang maiisip ay ang mga singkit na taong ito. When they talk about Asia, agad na pumapasok sa isip nila ang samurai, ang kung fu, ang ninja, chopsticks, ang cherry blossoms, yung music ng mga Chinese/Japanese, kimono, traditional Chinese/Japanese clothes – yung kultura ng Silangang Asya! Tayo, mga Pilipino, naninirahan sa Perlas ng Silangan, kilala ba nila?

Hindi gaano! Kasi, tayo mismo, hindi natin kilala ang ating sarili! Ang Japan, ang China, hindi sila marunong ng Ingles. Ipinagmamalaki nila at mahal nila ang kanilang kultura. Pero, naman, iginagalang at kinikilala sila ng mga taga-Kanluran!

Tayo, may alam ba tayong pantapat sa mandirigmang samurai? Meron ba tayong pantapat sa kung fu? Kapag nakakaharap ka ng isang dayuhan at nagtanong siya ng tungkol sa Pilipinas, tungkol sa Philippine culture, may maisasagot ka ba? Nililibak at pinagtatawanan pa nga natin ang sariling atin, e. Baduy ang baro at saya, at nakapamburol ka pag naka-barong tagalog ka. At ang mga Igorot, nilalait natin; ang mga Muslim, gayundin, inaapi natin. Pero kung tutuusin, sila ang may angking maipagmamalaking kultura. Tayong mga taga-lungsod, mga nasa Katagalugan, nasa kapatagan, ano ang kultura natin, iyong kulturang sariling atin, ano ang maipagmamalaki natin bilang Pilipino? Wala tayong mga katutubong sayaw, ritwal, ni wala tayong epiko… 

Kopya tayo nang kopya sa Kanluran. Hangang-hanga tayo sa kanila. Sumisipsip tayo sa kanila. Nagpapakadalubhasa tayo sa kultura nila. Pero, kinikilala ba nila tayo?

Mga kababayan, mamulat tayo. Hanapin ang ating sarili. Hindi yung yakap nang yakap sa banyaga, dahil hindi naman nila tayo yayakapin. Makikilala tayo sa mundo kung ating kikilalanin at mamahalin ang ating mga sarili.

Pis!

inlab…

Ang tao nga naman, kapag umiibig, nawawala sa sarili! Malayo ang tingin, wala namang tinatanaw (hehe, linya sa kanta). Nananaginip nang gising, nakatulala sa hangin (linya ulit sa kanta). Bigla-bigla na lang ngumingiti, bigla na lang napapatawa, wala namang dahilan. Hindi mo na makausap nang matino kapag laman na ng kanyang isip ang kanyang minamahal. Nakapagtataka’t nagiging laging masayahin, nasa good mood, ganadong-ganado sa mga bagay-bagay. Ang nagagawa nga naman talaga ng pag-ibig, o…

Mga obserbasyon ko lamang iyon sa aking nag-iisa at nakababatang kapatid na lalake. Syet… binata na talaga ang utol ko! Balita ko, nanliligaw na raw. Kaya naman pala ang saya-saya sa pagsisimula ng klase. Makakapiling na rin niyang muli ang kung sinumang babaeng iyong kanyang itinatangi sa kanilang iskul.

Buti pa siya, inspirado. Hmmmmm… Kainggit!

Asexual man ako, wala man akong karanasan sa romantic relationships, ay hindi naman ako ignoramus tungkol sa bagay na ito – pag-ibig. Alam ko ang nararamdaman ng taong sumisinta. Talos ko ang mahiwaga, maalon, makapigil-hininga, at di maipaliwanag na damdaming iyon. Hindi  naman kasi ako manhid, hindi ako bato. May mga tao rin namang nagpapatibok ng aking puso. Iyon nga lang, ang masakit, hindi ko mapatibok ang puso nila. Tunay na kay saklap…

Ang pag-ibig nga, gaya ng sabi nila, ay ironic. Ito ang pinakamatamis na bagay na mararanasan ng tao, subalit gayundin naman ay ang pinakamapait. Anong ligaya, anong sarap, anong ganda ng buhay sa taong umiibig. Ngunit oras na masaktan siya, nagugunaw ang kanyang daigdig, kumukulimlim ang langit na dati’y napakarikit kung kanyang tingalain, sa kanya’y nawawalan ng kabuluhan ang lahat, at mayroon pa ngang humahantong sa paglagot ng sariling hininga dahil sa sobrang sakit. Awts!

Ah, kapangyarihan talaga ng pag-ibig, oo…

Tsk, tama na nga itetch. Baka nababaduyan na ang sinumang nakakabasa nito sa mga pinagsasasabi ko. Asus, akala mo naman sila, hindi jologs kapag inlab!

Nyehehehehe. Pis!

mayaman at mahirap…

Ummm, naalala ko lang. Kwento sa ‘min ng isang prof ko…

May kaibigan siya. Prof din. Pero sa kapitbahay naming mayamang unibersidad nagtuturo. Naikwento lang sa kanya ng kaibigan niyang ito ang tungkol sa nabasa nitong paper (reflection or reaction paper ata yun, basta tungkol sa isyung panlipunan) ng isang estudyante roon.

Ang sabi nung estudyante, dapat daw, ang mahihirap na tao, mawala na lang sa mundo. Mga pabigat lang sila. Di ko na matandaan ang exact words, pero basta, tungkol iyon sa mahihirap – pananaw ng mayaman na ang mahihirap ay mga walang silbi, walang kabuluhan, dapat ay mawala na lang sila.

NAMAN! NABIGLA TALAGA ‘KO DO’N!

BAKIT GANO’N ANG PANANAW SA BUHAY NG TAONG ‘YON?! ANG SAMA. ANG LALA. TSK. 

Ang mayayamang tao – may kakainin ba sila kung wala ang magsasakang humahawak ng putik at mga uod, nagtatanim at umaani ng palay at ginagawa itong bigas para sa kanila? May makakain ba silang isda kung walang mangingisda? May makakaing karne kung walang mataderong nagkakatay ng baboy/baka/iba pang karne? May bahay ba silang matitirhan kung walang construction worker o karpintero? May mag-aayos ba ng nasira nilang kotse kung walang mekaniko? May mag-aayos ba ng linya nila ng kuryente kung walang electrician? May gagawa ng kompyuter pag nasira kung walang computer technician? At pag may nasira sa linya ng tubig – tubero ang tatawagin nila? May makakain ba sila kung wala ang kusinera, may susuutin ba kung walang katulong na naglalaba at namamalantsa ng kanilang damit? Ang mayayamang iyan, marunong ba silang mamalengke, magluto, magwalis, maghugas ng pinagkainan, maglinis? Mabubuhay ba kayo kung wala ang mahihirap na nagpapagod, nagpapawis, gumagawa, nagsisilbi para sa inyo?

Kung makapanghusga tayo ng mahirap, ng ‘masa’, ganun-ganun na lang. Hindi dapat ganito. Ang mahihirap — biktima lang sila ng sistema, pinagkaitan lang ng tadhana. Walang taong gustong maghirap. Sino’ng may gustong magpalabuy-laboy sa lansangan? Sino’ng may nais na magpaalila o magpakatulong? Sino’ng may hangad na kumalam ang sikmura sa gutom? Dahil sa mga kamalasang tinatamo sa buhay, sa udyok ng pangangailangang mabuhay, ang mahihirap ay walang mapagpilian kundi ang magpaalila, ang gumawa ng labag sa kanilang kalooban at, ang nakalulungkot pa ay maging ng labag sa batas.

Walang taong gustong magpaalipin. Walang may gustong magpabilad sa matinding init ng araw, magpakabaho sa pawis, humawak ng dumi, mangolekta ng basura, maglinis ng kalat ng iba. Walang matinong babae/lalake ang may gustong magputa o mag-call boy, iyong ‘pagamit’ sa iba-ibang tao. Walang may gustong magnakaw, mangkidnap, mangholdap, at kung minsan pa’y makapatay ng kapwa (pwera na lang yung pusakal talaga, ibang usapin iyon) – wala kasing ibang choice; ang mga ito ang pinakamadaling paraan ng pagkita ng pera.

Ikakatwiran naman ng mayayaman – magsumikap kasi sila, mag-aral, magtiyaga. Ang yaman – pinagpapaguran ‘yan, hindi ‘yan madaling matamo. Hindi yan basta ihuhulog lang ng langit. HELLO?! May mga taong ipinapanganak na nakatakda nang eredero/a ng kung anumang yaman. Swerte talaga ng mga anak o apo ni Sy, Tan, ang maipanganak sa angkan ng Ledesma, Ayala, Lopez, Cojuangco, atbp. May mga tao namang kay saklap na itinadhanang ipanganak sa lugar ng mga barung-barong. Minsan pa nga’y nagkamalay na lang ang ilan na sila ay ulila pala, walang kakayahan ang magulang na buhayin sila, iniwan sila – at hayun, pakalat-kalat sila sa kalsada, nang-iisnatch, sumisinghot ng rugby.    

Iba-iba tayo ng kapalaran. Masalimuot, hindi makatarungan ang buhay. Ang iba’y labis-labis ang yaman, habang ang iba’y ni wala man lang makain. Huwag nating basta-basta minamata, hinuhusgahan, inaalipusta ang mga nakabababa sa atin. Hindi nila ginusto iyon. Walang may gustong maging mahirap, walang gustong magdusa. Maswerte tayo kung tayo ay nakakakain ng 3 beses sa isang araw, kung tayo’y may bahay na natitirhan – habang ang iba, nasa kariton, sumisilong sa kung saan-saan, namamalimos, naghahalungkat sa basurahan ng makakain, tapos ay nilalait pa natin. Hindi dapat basta-basta sinisisi sa tao ang kinasasapitan ng kanyang buhay – maraming mga kabulukan at kalupitan ang sistema.

— Well, di naman sa inaaway ko yung estudyante. Epekto, impluwensya ‘yan ng lipunang kanyang kinalakhan. Mayaman siya, at kung ang environment niya at ang paghubog sa kanyang kaisipan ay minamaliit ang mahihirap, wala akong magagawa roon. Sana nga lang, may magmulat sa kanya. Wag ganyan, wag malupit. Ang mga di-mayayaman, tulad ko, ay tao rin naman. Pareho tayong nilikha ni Lord. Wag mo naman akong burahin sa mundong ibabaw.

Pis!